beats by dre cheap

Dr. T.Eekman: Jugoslavija – pobunjeno pastorče Evrope. Dio prvi: Bosna - zemlja bogumila

 

Do ruku mi je došla zanimljiva knjiga na holandskom jeziku dr T.Eekmana (http://www.tomeekman.com/ ). Knjiga je izdata 1955, a nosi naslov : Joegoslavie –opstandig stiefkind van Europa (Jugoslavija – pobunjeno pastorče Evrope).

Knjiga je prva poslijeratna knjiga koja holandskom čitaocu predstavlja jednu za njih do tada daleku i nepoznatu zemlju. Autor opisuje svaku republiku posebno, osvrćući se posebno na njenihove  istorijske karakteristike. Vrlo su zanimljiva stajališta autora, koja se razlikuju od onoga šta smo mi učili u našim istorijskim knjigama, a koja su aktuelna još i danas. Za početak iznosim neka zapažanja o Bosni i Hercegovini (odijeljak Bosna i Hercegovina), koja ću u vlastitom prijevodu prenijeti u nekoliko nastavaka. Zanimljivo, da se knjiga, izdata prije 64 godine, jos uvijek moze naruciti ( vidi u komentaru).

Bosna i Hercegovina 

Ako Slovenija, Hrvatska i Srbija, kako po krajoliku, tako i po stanovništvu, imaju određeni sebi svojstven karakter, to se za Bosnu i Hercegovinu ne može reći.Sve je ovdje nekako mutnije, neodređenije. Za ovu zemlju se sigurno može reći da zauzima veliki središnji dio Jugoslavije, protežući se od mora do Panonske nizije. A ljudi su ovdje različiti po vjeri i porijeklu, zvali se oni Srbi, Hrvati, ili “nacionalno neopredjeljeni Jugosloveni” kako se ovdje izjašnjavaju muhamedanci. Jedan vlastiti bosanskohercegovački narod oficijelno  ne postoji.

Pa ipak ova republika ima svoju specifičnu narav, čega čovjek postaje svjestan ako malo proluta tamo-vamo. Takođe ona ima svoju vlastitu prošlost, svoju sopstvenu istoriju. Kada su se Sloveni tek doselili na Balkan, išla je istorija te zemlje paralelno sa ostalim južno-sloevenskim područjima. Kada su se počele formirati srpska i hrvatska država potpadala je Bosna povremeno pod hrvatsku ili srpsku vlast (kao napr. pod vlast Tomislava ili Časlava u desetom vijeku).

Tu tadašnju Bosnu moramo sebi predstaviti kao područje oko gornjeg toka rijeke Bosne, rijeke po kojoj je zemlja dobila ime. Vizantijski car je postavio poglavnika, bana Kulina (1168-1204), koji je međutim morao priznati vlast Mađarske. Za vrijeme Kulina ovo područje dobija veoma veliki ekonomski rast. Plemstvo je međutim sve više nametima iscrpljivalo narod, a takođe je pljačkalo mađarsku vojsku raspoređenu u zemlji. Bosanski narod je bio zreo za bunu protiv katoličke crkve, koja je bila usko povezana sa državnim moćnicima. Tako je prihvaćen jedno revolucionarno heretičko učenje.

Upečatljivo je da su u toj zemlji Iliri, negdje početkom naše ere, prihvatili iz Perzije Mitrasovu vjeru, koja je procvjetala u Bosni tako da su stanovnici bili uglavnom bogumili, vjere bogumilske. Bogumilsko ucenje je jednako stajalo pod uticajem Mitrasovog kulta, kao i drugih sekti sa Bliskog istoka koje su po prirodi bile dualističke. Ime bogumil je porijeklom od jednog legendarnog pape Bogumila, ali se korijeni sekte u stvari mogu naći u Maloj Aziji. Tamo se relativno rano pojavio sektarski otpor prema pretjeranom luksuzu i  svemoćnosti crkve.

Pokret je naime dobio jak socijalni karakter, i bio je u Srbiji i Makedoniji (gdje se pojavio u jedanaestom vijeku) veoma progonjen, te je od strane Nemanjića velikim dijelom likvidiran. Mnogo bogumila je tada pobjeglo u Bosnu. Istovremeno je postojala jedna druga struja izbjeglica,  katarena (ili patarena), iz obalnog jadranskog područja, koji su progonjeni zbog radikalnog heretičnog učenja.

Seljaci, kao i jednostavno gradsko stanovništvo i niže plemstvo su lako prihvatili pokret bogumila ili patarena, jer je taj pokret propagirao skromnost , zajednički rad i zajedničku molitvu. Pokret se opirao nasilju, razbojništvu i bogaćenju, te je propagirao neposlušnost prema plemstvu i dvoru. Istovremeno se pokret zalagao za obrazovabnje, kulturu i književnost, pa je imao civilizacijski učinak. Oko godine 1200 su se bosanski bogumili i ostale sekte ujedinili u takozvanu “Crkvu bosansku”. Kulin ban i njegovi nasljednici  su zvanično odbijali bogumilstvo, ali kada je oslabila prijeteća ruka Rimsko- katoličke crkve oni su ipak opet podržali  nacionalnu Bosansku crkvu. Ova crkva je bila jedina u srednjevjekovnoj Evropi koja je ( više od 2,5 stoljeća) imala vlastitu samostalnost, nezavisno od Rima i Vizantije.

Preveo sa holandskog  F. Čengić, januar 2010

(nastavak slijedi)

Leteci Holandjanin
http://letholandez.blogger.ba
08/01/2010 20:40