beats by dre cheap

T.Eekman: Bosna i Hercegovina. Dio drugi: Bosna pod Turskom

Svrzina kuća u Sarajevu

Pod banom Tvrtkom I (1355-1391), koji se proglasio potpino nezavisnim i uzeo titulu kralja, se Bosna proširila na dijelove Srbije, Hrvatske i Crne Gore, te je imala i luku Kotor. Ali Tvrtkovo napredno kraljevstvo je bilo kratkog vijeka jer su svi njegovi nasljednici bili vazalski kraljevi bez ikakve moći. Mađarski vojnici su se u bogumilskoj zemlji, koju su smatrali bezbožničkom, osjećali gore nego što su se osjećali Turci. Franciskanci i Dominikanci su provodili inkviziciju. Zato nije nikakvo čudo da je Bosna 1463, bez ikakvog otpora, pala pod Turke, pri čemu je posljednji kralj ubijen kod Jajca. Dvije godine kasnije palo je i malo vojvodstvo koje je nastalo jugozapadno od Bosne uz rijeku Neretvu. Tamo se je jedan velmoža negdje oko 1450-te proglasio Hercegom, pa je cijeli taj kraj od tada nazvan Hercegovinom.

Pod Turcima je nastupio period reda i discipline.  Ne samo da plemstvo više nije smjelo ratovati protiv slabijih, te tiranizirati stanovništvo, nego su takođe prestala i proganjanja bogumila. To je dovelo do toga da je velika grupa bogumila došla do uvjerenja “Bolje Turci, nego papa”, te su umjesto da pristanu Rimskoj ili Vizantijskoj crkvi, pristupili islamu. Plemstvo se je ovim činom ponadalo i da  će sačuvati svoje pozicije. Ova grupa je tako formirala jezgro muhamedanskog slavenskog naroda koji i danas živi u Bosni i Hercegovini.

Tako je u Bosni i Hercegovini nastupio jedan dugotrajni period sužanjskog odnosa koji je ovdje trajao više od četiri stoljeća. Uticaj Turske u Bosni je bio veći nego u Srbiji, dijelom i zato jer je je jedan dio slavenskog naroda prešao na islam. Poslije bogumilskih plemića na islam prelaze i drugi. Tako i jedan dio seljaka, u 17-om vijeku, pod pritiskom janičara prelazi na islam. Na sjeveroistoku Bosne je doselilo nekoliko stotina familija iz Anadolije koje su se postepeno prilagodile slavenskom okruženju. Takođe su se i na drugim mjestima naseljavali Turci. Posvuda u zemlji, u gradovima i selima, su se pojavila bijela minareta, koja su i danas karakteristična za bosanski krajolik.

Pojavljuje se “turski” tip kuće, iako je on ustvari nastao na Balkanu. Bijelo obojen zid je dijelio kuću od ulice. Na njemu su postojala uska vrata kroz koja se ulazilo u unutrašnje prohladno dvorište (avliju, prim. prevodica), okruženo drvećem i cvijećem, po kome su šetale kokoške i psi. Iza avlije je kuća, u prizemlju koje je kuhinja, šupa, špajz , te kod bogatih i prostorije za poslugu. Na spratu su bile sobe sa umjetnički urađenim tapiserijama po zidovima, i sa divanima okolo. Nije bilo stolica. U sredini je bio nizak okrugao stolić, sa koga se pila kafa. Prema ulici je dio kuće bio izbačen, a prozori su imali drvene rešetke.

Jedan odvojeni dio kuće su koristile samo žene, nijedan muškarac tamo nije mogao ući, ali su i žene bile potpuno odvojene od vanjskog svijeta. Ovaj izolovani položaj, kao i podređeni poloaj žene imali su duboke posljedice. Ako bi ulicom nailazio stranac, muhamedanska žena se kroz uska vrata iz vrta povlačila u kuću. Zakonski uvedenoj jednakosti muškarca i žene trebalo je mnogo vremena da nadvlada stari moral. U stvari nisu bile žene te, nego muškarci, koji su htjeli da zadrže stare odnose.

Ovakav odnos se prenio i na nemuslimansko stanovništvo. Hrišćanske zene su se ponašale isto kao i muslimanke, uglavnom od straha da ne budu otete od strane turskih vojnika. Svuda su zavladali turski životni obicaji, odjeća,hrana, umjetnost, doduše nešto manje među seoskim hrišcanskim stanovništvom, nego među gradskim.

Turci nisu nikoga prisiljavali da pređe na islam, u tome nisu ni imali nikakvog interesa. Njihovi istovjernici , kao raja,  zasigurno nisu mogli tako mirno i neograničeno dugo profitirati .

Razlike između muslimana i hrišćana su bile prilično velike, i postajale su veće kako je slabila moć i jedinstvo Otomanskog carstva, a time i rastao pritisak vladara na narod. Od početka turske vladavine je postojao otpor hrišćana, a on je dobio značajne forme nakon ustanaka u Srbiji 1804-te i 1815-te.

Pa i samo  slavensko-muhamedansko stanovništvo je ulazilo u otpor protiv turskih moćnika. I ovo je stanovništvo imalo mnogo razloga za nezadovoljstvo. Tako se pod vođstvom muslimanskih begova, vlasnika zemlje, početkom 19 stoljeća organizuje nekoliko ustanaka. Osman- paša Latas je 1850 učinio ovim ustancima kraj, na taj način da je eliminisao srednjovjekovno stanje u Bosni. Naime on je izgradio puteve, uveo poštanski saobraćaj, knjige i novine.

Iako je 1852 godine Osman paša ugušio ustanak, porazivši crnogorsku vojsku, talas ustanaka se proširio naročito 1875., pa je Bosna I Hercegovina, koja je do tada bijela mrlja na karti Evrope, izazvala interes velikih sila. Oko Bosne i Hercegovine su poseban interes pokazale Rusija i Austro-Ugarska. Na Berlinskom Kongresu 1878 je Beč dobio dozvolu da okupira zemlju.

Preveo sa holandskog  F. Čengić, januar 2010

 

 

 

Leteci Holandjanin
http://letholandez.blogger.ba
09/01/2010 22:28