beats by dre cheap

T. Eekman: Dio treći: Bosna kao jedna nacija?

 

Natpis na stećku

Iz knjige holandskog slaviste T. Eekmana, “Jugoslavija – pobunjeno pastorče Evrope” (1955), donosim treći i posljednji dio vlastitog prevoda izabranih poglavlja o Bosni i Hercegovini .

Može li Bosna i Hercegovina, koja je odnedavno, nakon pet vijekova ponovo formirala vlastitu upravu, može li se ona razviti do jedne posebne nacije? Uslovi za to su da jedan narod ima svoju vlastitu istoriju, vlastitu kulturu, jezik i književnost, po mogućnosti jednu zajedničku religiju i zajedničke političke interese kroz koje će se razviti nacionalna svijest, i posebno: da se svjesno formira jedna vlastita nacionalna sredina.

Ono što Bosna i Hercegovina ima, to je zajednička istorija. O nekoj vlastitoj kulturi jedva da se može govoriti. Tipično za prošlost Bosne su stećci. To su veliki kameni sarkofazi, kojih je bilo na hiljade, a kojih je ostalo nekoliko stotina, razbacanih u grupama po cijeloj BiH. Ovi masivni kameni blokovi na kojima su reljefi i natpisi, iako primitvno urađeni, koji što se stila tiče pripadaju takozvanom “geometrijskom” tipu,  imaju impozantan i monumentalan umjetnički izraz.

Ranije su stećci smatrani kao simbolični izraz bogumilske religioznosti, danas se smatraju da su to u stvari nadgrobni spomenici plemićima, koji su nastali između 14-og i 16-og vijeka. Spomenici su ilustrirani motivima iz života plemstva: turnirima, lovom i igrama. Izuzev stećaka ostalo je malo umjetničkih dijela iz srednjovjekovne starine: naprimjer crkvi skoro da uopšte nema, (izuzev napr. jedne kod Jajca). Dolaskom Turaka prestalo se sa izradom i postavljanjem stećaka. Nema tragova ni bilo kojem drugom obliku narodne umjetnosti. Međutim muslimansko stanovništvo razvija svoju vlastitu književnost, posebno u 17-om i 18-om vijeku, a razvila se i interesantna narodna muzika.Bosanska sevdalinka, o kojoj namjeravam reći, ima u potpunosti vlastito korijenje. U cijeloj BiH se govori srpskohrvatski, hercegovački dijalekat se smatra čak najljepšim i najčistijim srpskohrvatskim jezikom. Teškoća je i u tome da se u republici ne koristi isto pismo. Latinica i ćirilica se smatraju istovrijednim, a otprilike u jednakom omjeru se i upotrebljavaju.

Što se tiče viših oblika kulture, ona je u razvoju. Iza posljednjeg rata je u Sarajevu otvoren univerzitet koji ima šest fakulteta i 3000 studenata. Kao i svuda kada u jednoj zemlji u razvoju iznikne fakultet na livadi, treba sačekati da se kvalitetet profesora, kao i duh studenata, razvije do jednog punovrijednog akademskog nivoa.

Da se vratimo na naše pitanje postavljeno na početku: “Da li postoje uslovi da se u BiH razvije jedna posebna nacija?”. Konstatovali smo da postoje razlike u religijama te u osjećaju nacionalne pripadnosti. Postoji jedinstven jezik i neke zajedničke kulturne pojave. Dakle, odgovor na pitanje je u velikoj mjeri negativan.

Postoji naime utisak da komunistička vlast, donijevši 1945. godine odluku o posebnoj republici Bosni i Hercegovini, nije imala namjeru da formira i prizna bosansku naciju, nego da pronađe izlaz iz srpsko-hrvatskih protivtežnji o ovom pitanju. Ustanovljeno je privremeno riješenje, koje  će trajati moguće dotle dok se i u ovoj republici, takođe i “kod nacionalno neopredjeljenih” nacionalni osjećaji i aspiracije ne budu  iskrastilizirali.

Preveo sa holandskog  F. Čengić, januar 2010

Leteci Holandjanin
http://letholandez.blogger.ba
10/01/2010 20:42